Anders kijken

Ik kan het vaak niet laten om op LinkedIn te reageren op berichten. Dat levert eigenlijk altijd een discussie op, terwijl ik meer hou van een (socratische) dialoog. Elkaar vragen stellen om meer kennis van elkaars standpunten op te doen, is fijner dan elkaar met argumenten, die meestal van beide kampen ook echt waar zijn, om de oren te slaan. Dat laatste polariseert alleen maar… Ik weet het.

Laatst ging ik weer de mist in. Een gestrekt been is sowieso nooit handig, maar wat er gezegd werd raakte me te veel om mijn visie niet te delen. Ik deed daarna een mislukkende poging om uit de ‘welles-nietes-modus’ te komen en de personen in kwestie uit het andere kamp mee te nemen naar de plek waarvandaan ik keek. Dat ik ook hun kant begreep, maar dat we, als we beide onze eigen bubbels zouden doorbreken, toch allebei zouden zien dat ecologische belangen uiteindelijk altijd het zwaarst wegen. En dat we daar dan dus rekening mee moeten houden als we economische belangen afwegen… Ik voel de urgentie gewoon heel erg…

Ik liet het maar even los. Het lukte me niet en ik verloor er zo ongeveer al mijn energie aan. Ik ging wandelen met onze hond… Dat gaf me verrassend veel inzicht!

Gevaarlijke hellingshoek

Want onze hond heeft nogal de neiging om op onmogelijke plekken, hoe zal ik het netjes zeggen, zichzelf te ontlasten. Hoe dieper in de slootkant, hoe fijn ze het vindt. Het zal een vorm van privacy zoeken zijn, vermoed ik.

Nu is het zo dat ik nogal donkergroen van hart ben en dat Lola, zo heet de viervoeter, sowieso een behoorlijke guilty pleasure is. Want eerlijk is eerlijk: een viervoetig huisdier verhoogt je foodprint substantieel. Ze eten over het algemeen niet bepaald vegan en ze poepen en piesen random in de natuur, of wat daarvoor door moet gaan. En dat is uiteraard niet heel gunstig voor het stikstofprobleem…

Dus als mevrouw weer eens op een hellingshoek heeft zitten produceren, waar de zwaartekracht nauwelijks tegenwicht meer kan bieden, is het daarna aan mij de schone taak om het product in een daarvoor speciaal opgespaarde lege broodzak op te pakken. Ook nog eens voordat het geheel naar beneden in de sloot is gerold. Snelheid is dus een niet te onderschatten factor in dit acrobatische kunststuk…! over urgentie gesproken dus…

Zelf opruimen lijkt me de minst verstorende manier van afval wegwerken, hoewel het dan nog steeds in de verbrandingsover terecht komt natuurlijk… Maar laten liggen betekent, naast de extra uitstoot, dat later het oppervlaktewater door iemand anders weer extra gefilterd moet worden, met extra kosten voor de samenleving. Ons hondje heeft namelijk medicatie nodig om gezond te blijven; haar drollen zijn dus eigenlijk chemisch afval.

Wat heeft dit verhaal met ons eten te maken?

Misschien wel niks, maar misschien ook wel alles, want het gaat om het systeem dat erachter zit. Dat bedenk ik me terwijl ik met de aromatisch dichtgeknoopte broodzak richting afvalbak loop.

Ik weet ook wel dat enkele individuele keuzes het verschil niet zullen maken. Maar omdat ik altijd praat over systeemverandering als een grote beweging die zowel van onderop als van bovenaf ingezet moet worden, doe ik dat, in dit geval nogal letterlijk van onderop, wat ik persoonlijk kan bijdragen. En ik deel het hier als metafoor voor ons voedselsysteem. Het mooie is: ik ken eigenlijk niemand, ook niet diegenen met wie ik in een polariserende discussie belandde, die het hiermee oneens is:

• Ruim je eigen rommel op.
• Zorg dat er geen schade ontstaat bij het produceren van dingen.

Biologisch: niet perfect, maar wel beter

Het is natuurlijk geen geheim dat ik voorstander ben van chemievrije landbouw en veeteelt. Dus geen kunstmest en alleen biologische middelen in de hoeveelheden die binnen de SKAL-normering (Stichting Keurmerk Alternatieve Landbouw) toegepast mogen worden. Hierdoor blijft er geen of nauwelijks residu op de gewassen achter. Ook dat is niet ideaal, hoor, ik weet het. Er komt toch altijd wel een deel in de natuur terecht, wat herstelcapaciteit van die natuur vraagt om dat weer weg te werken. En soms zullen er ook met biologische middelen maatschappelijke kosten zijn om het te reinigen. Net zoals met die drol, die ik weliswaar netje opruim maar toch nog iets kost aan letterlijke kosten en aan uitstoot… Perfect kun je het gewoon niet doen, wel zo goed mogelijk.

Ik zeg het hier dus eerlijk: bio is ook niet perfect, maar wel beter voor natuur, milieu en biodiversiteit dan wanneer je die strenge normering, het enige bij wet vastgelegde keurmerk, loslaat.

Maar ik ben er niet om het één te verwerpen en het ander te verafgoden.

Ik ben er wel om het systeem bloot te leggen en te laten zien dat het anders kan, zonder schuldigen aan te wijzen. Dat heeft immers geen zin als je met iedereen, vriend en vijand, aan boord een houdbare toekomst wilt creëren. En dat is volgens mij precies wat iedereen wil: een houdbare toekomst voor alles en iedereen.

Een systeem dat werkt voor iedereen

Dus blijf ik aanstippen dat ik wil werken aan een systeem waardoor het voor elke boer financieel haalbaar is om aan de SKAL-normering te voldoen. Want alle schijnbare nadelen van biologisch blijken mythes te zijn… Biologisch produceren zou de norm moeten zijn die iedereen graag haalt. En als we die norm gehaald hebben, is het tijd om daar ook nog dingen aan te verbeteren.

Boeren moeten daarmee een bedrijf financieel gezond kunnen houden en burgers moeten het kunnen kopen.

Vrij simpel eigenlijk… Maar je moet wel even anders naar het economische systeem kijken dan we gewend zijn.

Kortom, ik vraag iedereen, mensen, boeren (bio en gangbaar), beleidsmakers en bestuurders op alle lagen, om naar het overdrachtelijke cijfer 6 te kijken, waar we ons nu allemaal blind op staren.

Want het is toch echt een zes? Jazeker. Maar loop eens een stukje verder, kijk om en zie dat het ook echt een 9 is…

Net zo waar, maar pas te zien als je van positie bent gewisseld.

De vraag is nu eigenlijk:

Hoe kunnen we collectief anders kijken dan louter economisch naar voedselproductie en verdeling?

Wat nou als we de winst niet in geld, maar in ecologische meerwaarde willen verdienen?

Stel, het beschikbare (Europese) overheidsgeld wordt ingezet voor het verhogen van die tweede winst en niet meer gondgebonden wordt verdeeld? Dat je dus wordt ondersteund in je inkomen als je werkt aan een radicaal ander productie- en verdeelsysteem? Radicaal anders, dus niet een klein beetje minder slecht, maar gewoon echt helemaal anders. Startend in eigen land, dat geen eiland is, en dus vanzelfsprekend gelijk het hele continent meenemend. En vanuit daar logischerwijs ook de overige werelddelen betrekkend.

Het klinkt als een sprookje… Dat is het ook. Als we niks doen, kan het het boek in als een sprookje dat te mooi is om waar te zijn. Als we wel moed verzamelen en het roer omgooien, kunnen we het sprookje waarmaken.

Wat kun jij nu doen?

Als burger: Koop lokaal biologisch of agro-ecologisch.

Als boer: Bekijk je bedrijfsvoering en zie waar je kunt verduurzamen. Geef aan bij gemeente, provincie, landelijk en Europees waar je financieel op vastloopt als je naar een betere balans tussen veeteelt en akkerbouw wilt, zonder chemie en kunstmest. Rammel aan de poorten en geef aan dat de vergoedingen per hectare niet handig zijn. Vraag om beloond te worden voor behoud en ondersteuning van het ecosysteem, in plaats van voor grondbezit.

Als beleidsmaker of bestuurder: Verdiep je in het ecologische verdienmodel. We hebben de aardbol in bruikleen, dus word een goede rentmeester. Zorg dat boeren en burgers de juiste keuzes kunnen maken. Ze willen wel, maar er is sturing nodig.